Trzeba iść.
Słyszycie?
To ewakuacja, rozumiecie?
Musicie iść ze mną.
Czemu?
Bo mi tak powiedzieli.
Wszyscy muszą wyjechać z wioski!
Tu jest niebezpiecznie, promieniowanie! Co z wami?
Wiesz, ile mam lat?
Nie wiem. Dużo.
82 lata.
Mieszkam tu całe życie.
Tu, w tym domu, w tej wsi.
Co mnie obchodzi bezpieczeństwo?
Mam zadanie. Nie róbcie problemów!
Problemów?
Nie jesteś pierwszym żołnierzem, który stoi tu z bronią.
Gdy miałam 12 lat, wybuchła rewolucja. Ludzie cara, potem bolszewicy.
Chłopcy tacy jak ty maszerowali w szeregach.
Kazali nam się stąd zabierać. „Nie”.
Potem był Stalin i głód.
Hołodomor.
Moi rodzice zmarli. Dwie siostry też.
Reszcie kazali się wynosić.
„Nie”.
Potem była wojna. Niemcy, Rosjanie...
Więcej żołnierzy, głodu, ciał.
Moi bracia nie wrócili.
Ja zostałam i wciąż tu jestem.
Po wszystkim, co widziałam.
A teraz mam się wynieść
z powodu czegoś, czego nie widzę? Nie.
Jeszcze chwila!
Trzeba iść.
Wstańcie, proszę.
Ostatnie ostrzeżenie.
Trzeba iść.
CZARNOBYL
KIJÓW, UKRAIŃSKA SOCJALISTYCZNA REPUBLIKA RADZIECKA
SIERPIEŃ 1986 R. 4 MIESIĄCE PO WYBUCHU
0,4.
0,6.
15.
PRYPEĆ. STREFA WYKLUCZENIA WOKÓŁ CZARNOBYLSKIEJ ELEKTROWNI JĄDROWEJ
Legasow.
Spotkam się z nim na miejscu.
Atom uczy pokory.
Raczej upokarza.
Czemu rdzeń wciąż jest odsłonięty? Czemu go nie zakryto?
Chcemy to zrobić, ale nie możemy podejść dość blisko.
Na dachu leży grafit z rdzenia.
Dopóki nie zepchniemy go z dachu do wnętrza reaktora,
zabije każdego, kto się zbliży.
Dach ma trzy poziomy.
Nadaliśmy im nazwy. Mały, tutaj, to Katia,
1000 R/h.
Dwugodzinna ekspozycja spowoduje śmierć.
Po tej stronie jest Nina. 2000 R/h. Jedna godzina to śmierć.
W Afganistanie mieliśmy zdalnie sterowane buldożery.
Za ciężkie. Wpadłyby do środka.
- Co więc? - Łaziki księżycowe.
Łunochody STR-1. Lekkie. Ochronimy je ołowianą okładziną.
Nie mogliśmy posłać człowieka na Księżyc, możemy nie posłać go na dach.
To najistotniejsze, generale:
w żadnym razie nie może tam pracować człowiek.
Tylko roboty.
A ten duży fragment dachu?
Masza.
12 000 R/h.
Tam dla człowieka w stroju ochronnym
2 minuty oznaczałyby skrócenie życia o połowę. 3 — śmierć po paru miesiącach.
Na Maszy nawet łunochody by nie działały.
Taka ilość promieni gamma przenika wszystko.
Cząstki rozrywają obwody w układach scalonych.
Wszystko, co bardziej skomplikowane od wyłącznika, Masza zniszczy.
Ten fragment dachu to najniebezpieczniejsze miejsce na ziemi.
Zatem... co robimy?
Was chcieliśmy o to zapytać.
Namiot nr 181?
Bierz, to za darmo.
Trochę za wcześnie.
Baczo.
Paweł.
W jakim służyłeś oddziale?
W Kijowie dali mnie do zmotoryzowanych...
Nie pytam o te kpiny. W Afganistanie.
Nie byłem w Afganistanie.
Nie jestem żołnierzem.
Brakuje im ludzi.
Prysznice, jedzenie.
Ci przekopują ziemię. Tamci ścinają drzewa.
A tamci chyba prowadzą ewakuację. Wywożą ludzi z wiosek.
A oni?
Nie wiem, jebać ich!
Janek!
- Czego chcesz? - Daj koszyk na jaja.
- Mam jeden... - Dawaj!
On jest ze mną, jasne? Nie ruszać go!
Robimy je z resztek ołowiu.
- Nałóż go sobie na jaja. - Teraz?
Nie, kiedy od promieniowania zmienią ci się w pizdę. Tak, teraz!
Na ubranie, kurwa!
- Polowałeś kiedyś? - Nie.
Masz szczęście:
ty, ja
i brzydki Ormianin z namiotu, Garo, załatwiamy zwierzęta.
Jak to?
Są napromieniowane. Trzeba je odstrzelić.
Nic trudnego, to zwierzęta domowe.
Cieszą się na twój widok, podbiegają. Bang!
Bierzesz trupy na samochód, wrzucasz do dołu, zalewasz betonem,
a potem pijemy. Wódki, ile zechcesz...
i tysiąc rubli.
Chodźmy po karabin.
BIBLIOTEKA UNIWERSYTETU IM. ŁOMONOSOWA W MOSKWIE
Tak?
Muszę zobaczyć te dokumenty. Napisano, że trzeba uzyskać zgodę.
Pracuję na zlecenie KC.
Towarzyszu...
Może zobaczyć ten.
Dziękuję, towarzyszu.
- W porządku. - Dajcie kamery.
- Sygnał? - Dobry. Diagnostyka pokładowa.
Powiedz, gdy będzie można go ruszyć.
Pomyśleć, że wysłaliśmy go na Księżyc.
To nie był ten.
Wiem!
Ten mieli na składzie. Zrobią jeszcze dwa. Wystarczy na Ninę i Katię.
A Masza?
Zawiadomili mnie z KC, że ściągają coś odpowiedniego.
- Z zagranicy. - Z USA?
Oczywiście, że nie! To robot niemieckiej policji.
Z RFN-u, więc rozmowy nie były łatwe.
Kontrola zakończona, można włączyć silnik.
Zacznij.
Możesz go przesunąć?
Walera, co to? Uśmiech?
- Widzę, że wam lepiej, tow. Diatłow. - Nie, wyjdźcie.
Potrzebuję waszej pomocy.
Akimow wcisnął przycisk AZ-5.
- Gdy wydaliście rozkaz... - Jaki?
Toptunow kazał wcisnąć przycisk, Akimow to zrobił.
Jedyna dobra decyzja tych niedouczonych durniów.
Potwierdzicie, że reaktor wybuchł po tym, jak próbowali go wyłączyć?
Skąd miałem wiedzieć, że wybuchł?
Znalazłam to w archiwum państwowym.
Artykuł z 1976 r.
O działaniu reaktorów RBMK w ekstremalnych warunkach.
I co?
Wymazano nazwiska autorów.
Usunięto dwie strony.
Państwo chroni swoje tajemnice, towarzyszko.
Śmiecie zaprzeczyć?
Popełnili błąd.
Nie ocenzurowali spisu treści.
Brakujące strony dotyczą współczynnika reaktywności przestrzeni parowych i AZ-5.
- Oznacza to coś dla was? - Czemu mnie o to pytacie?
Znacie ten reaktor lepiej niż ja.
Więc wszystko to moja wina?
Tak?
Nie chcę obwiniać, tylko ustalić, co się zdarzyło.
Dzięki mnie może zdołacie uniknąć kuli w łeb!
Pomożecie mi czy nie?
Nie wiem, co się stało. Współczynnik nie ma związku z AZ-5.
Możecie iść.
- Nie chcecie wiedzieć? - Po co?
Myślicie, że właściwe pytanie da wam prawdę?
Prawdy nie ma.
Pytajcie szefów o cokolwiek. Usłyszycie kłamstwa.
A kulę w łeb dostanę ja.
Mam dwie zasady. Pierwsza:
nie kieruj broni w moją stronę. To łatwe.
W tego gnoja możesz celować, ale we mnie nigdy.
Druga zasada: kiedy trafisz zwierzę
i wciąż będzie żyło, strzelaj do skutku.
Nie pozwól, żeby cierpiało.
Albo cię zabiję. Rozumiesz?
Nie żartuję.
Zabiłem wiele osób.
Dobrze. Jesteśmy gotowi.
Gdy zaczniemy, będą uciekać do domów, bo tam czują się bezpiecznie.
Chodzimy od drzwi do drzwi. Jasne?
Dobrze.
Do roboty! Od drzwi do drzwi!
Idź! Uciekaj!
- Niech się nie męczą! - Przepraszam.
Na ciężarówkę go.
Będziesz jeść?
Pij.
Jeszcze.
Widzisz...
każdy tak ma za pierwszym razem.
Zwykle po zabiciu człowieka.
Dla ciebie to był pies, i co z tego? Żaden wstyd.
Pamiętasz swój pierwszy raz, Garo?
Mój był w Afganistanie.
Weszliśmy do domu.
Zobaczyliśmy człowieka. Strzeliłem mu w brzuch.
Tak właśnie jest na wojnie.
Wcale nie jak w filmach.
Człowiek stał... bum. W brzuch.
Tak się przestraszyłem, że do wieczora już nie pociągnąłem za spust.
Pomyślałem: „Stało się, Baczo.
Strzeliłeś do kogoś. Nie jesteś już sobą.
I nigdy nie będziesz”.
Ale następnego ranka budzisz się i wciąż jesteś sobą.
Dociera do ciebie,
że cały czas taki byłeś.
Tylko nie wiedziałeś.
Szczęście ludzkości.
Co?
Szczęście ludzkości naszym celem.
SZCZĘŚCIE LUDZKOŚCI NASZYM CELEM
Jestem szczęśliwy. Codziennie.
No dobrze. Wracajmy do roboty.
Chodź!
WRZESIEŃ 1986 R.
Już jest.
Ostrożnie.
Joker.
Tak nazwali go Niemcy.
- Jest gotowy? - Tak.
Dobry sygnał.
Kamery...
silniki...
Silniki w porządku, sygnał dobry.
Zacznijmy ostrożnie.
Metr do przodu, metr do tyłu.
Do przodu.
Niemcy...
Jeden w tył.
Sygnał zanikł?
To pojazd.
Przestał działać.
Wiem, że słuchają! I niech usłyszą wszystko!
Wiesz, co się tu dzieje?
Powiedz tym idiotom, co zrobili!
Mam to w dupie!
Powiedz! I nie Ryżkowowi ani Ligaczowowi,
tylko jebanemu Gorbaczowowi! Powiedz!
Oficjalne stanowisko państwa
jest takie, że ZSRR nie może spowodować globalnej katastrofy.
Powiedzieli Niemcom, że najwyższe wykryte promieniowanie to 2000 R.
Podali wartość propagandową.
Ten robot nie mógł działać.
Potrzebny nam nowy telefon.
- Co, jeśli nie usuniemy grafitu? - Musimy usunąć.
Jeśli nie oczyścimy dachu, nie zrobimy pokrywy.
A bez pokrywy... tam jest 12 000 R...
dwa razy więcej niż po wybuchu w Hiroszimie.
- Godzina po godzinie... - Wiem, wiem.
A gdyby tak ołów?
Moglibyśmy go stopić i lać z góry.
Zrobić osłonę.
Zużyliśmy większość zapasów ołowiu.
Narzędzia w innych budynkach mają ołowiane osłony.
- Żołnierze robią z nich zabezpieczenia. - Poważnie?
No ale trzeba by...
stopić metal w śmigłowcu. Ołów jest ciężki!
A może zestrzelimy grafit z dachu?
Mamy amunicję wybuchającą,
- zepchnie go. - Chcesz strzelać
pociskami wybuchającymi w odsłonięty reaktor?
- Cóż... - Nie, nie!
Podpalmy znów ten dach, łatwo go było ugasić!
O czym my tu mówimy?
Potrzebny nam inny robot,
który wytrzyma to promieniowanie.
Pytałem. Nie ma.
Amerykanie?
Gdyby mieli taką technologię, myślisz, że by ją nam dali?
Zresztą KC by nie poprosił, obaj to wiemy.
Nie ma robotów.
Bioroboty.
Co to?
Wykorzystamy bioroboty.
Ludzi.
Dużo dzisiaj.
Co one jedzą?
Kury.
I siebie nawzajem.
Od drzwi do drzwi.
Paweł!
Słyszysz? Mówię do ciebie.
Bladź!
Wyjdź przed dom.
Idź.
Czarny kruku,
dlaczego krążysz
nad moją głową?
Nie doczekasz się zdobyczy!
Czarny kruku, nie jestem twój.
Nie doczekasz się zdobyczy!
Czarny kruku, nie jestem twój.
Czarny kruku,
dlaczego krążysz
nad moją głową?
Nie doczekasz się zdobyczy!
Czarny kruku, nie jestem twój.
Nie doczekasz się zdobyczy!
Czarny kruku, nie jestem twój.
PAŹDZIERNIK 1986 R.
Towarzysze żołnierze!
Lud radziecki ma już dość tej awarii.
Chce, byśmy posprzątali.
To ważne zadanie powierzamy wam.
Z powodu warunków będziecie pracować po 90 sekund.
Wysłuchajcie uważnie moich instrukcji
i wykonujcie je dokładnie.
Dla bezpieczeństwa własnego i towarzyszy.
Wejdźcie do budynku reaktora 3.
Idźcie po schodach na górę, ale nie od razu na dach.
Czekajcie wewnątrz, za drzwiami. Zaczerpnijcie powietrza.
Będziecie go potrzebować.
Musimy usunąć grafit z dachu.
Niektóre bryły ważą 40-50 kg.
Wszystko zrzucicie za krawędź.
Uważajcie na towarzyszy. Biegnijcie w lewo
do obszaru roboczego.
Nie potykajcie się.
W dachu jest dziura. Nie wpadnijcie w nią.
Musicie się poruszać szybko i ostrożnie.
Rozumiecie zadanie?
Tak, towarzyszu generale!
To najważniejsze 90 sekund w waszym życiu.
Zapamiętajcie wytyczne i zróbcie, co trzeba.
Już czas.
Po 90 sekundach dam sygnał. Wróćcie natychmiast.
Rzućcie łopaty do kubła i biegnijcie na dekontaminację.
Na dachu przerzucajcie odpady nad barierką.
Nie wychylajcie się. Jasne? Dobrze.
Na mój sygnał... gotowi... już.
Towarzyszu żołnierzu!
Koniec.
Już czas.
Twoja rękawiczka!
PRYPEĆ, GRUDZIEŃ 1986 R.
Przepraszam za to wszystko.
Musieliśmy porozmawiać z tobą bez...
Postawią Diatłowa przed sądem.
Briuchanowa i Fomina też.
Naszą trójkę przesłuchają w charakterze ekspertów.
Ale zanim to nastąpi...
KC wysyła Legasowa do Wiednia.
Do Międzynarodowej...
Agencji Energii Atomowej. Wiem.
Co masz tam zrobić?
Powiedzieć światu, co się stało.
Powinieneś zatem wiedzieć.
Spisałam zdarzenia. Minuta po minucie,
a nawet sekunda po sekundzie.
Każda decyzja, wciśnięcie przycisku, przekręcenie przełącznika.
I? Są winni?
Tak.
Niekompetencji, złamania przepisów bezpieczeństwa,
niebywałej nieostrożności.
Ale czy wybuchu? Nie jestem pewna.
Jak to?
Przeanalizowałam dane.
Toptunow mówił prawdę.
Wyłączyli reaktor i wtedy wybuchł.
Wyjaśnienie może się znajdować w tym artykule,
tylko że usunięto dwie strony.
Widziałeś to już.
Uwierz mi, nie sądziłem, że to może doprowadzić do wybuchu.
- Żaden z nas nie wiedział. - Czego?
W 1975 r. w reaktorze RBMK w Leningradzie pękł kanał paliwowy.
Wcisnęli AZ-5,
ale moc nie spadła natychmiast.
Na moment wzrosła.
Jak to możliwe?
Pytał o to mój kolega Wołkow, autor tego artykułu.
Reaktor RBMK pracujący na małej mocy jest niestabilny.
Występują zmiany reaktywności.
W normalnych warunkach rekompensują to pręty kontrolne.
Ale w Czarnobylu operatorzy zahamowali działanie reaktora podczas testu.
Potem wyciągnęli pręty, by zwiększyć moc.
To Wołkow wywnioskował w Leningradzie.
Gdy pręty kontrolne z boru zostaną wyciągnięte z reaktora,
to podczas ich wsuwania nie bor pierwszy dotyka rdzenia,
lecz grafit.
Pręty kontrolne mają grafitowe końce, które przemieszczają wodę i parę.
Dlatego reaktywność nie spada, tylko gwałtownie rośnie.
Dlaczego wcisnęli ten przycisk?
Nie wiedzieli.
Wołkow ostrzegł Kreml.
Dziesięć lat temu.
Ale nie można podważać potęgi radzieckiego przemysłu atomowego.
KGB utajniło sprawę. Tajemnica państwowa.
Gdy reaktor wybuchł, nie pomyślałem, że to z powodu wady AZ-5.
Taka usterka nie powinna prowadzić do wybuchu.
Chyba że operatorzy doprowadzą reaktor na skraj katastrofy.
- Czyli to ich wina. - Tak.
Ale nie tylko ich.
Nie tylko.
To powiesz w Wiedniu?
Nie możesz być aż tak naiwna.
W ZSRR działa 16 reaktorów RBMK.
Musimy je naprawić.
Jedyny sposób to upublicznić sprawę.
Wtedy KC podejmie działania.
Chcesz, by Legasow upokorzył naród,
który obsesyjnie boi się upokorzenia.
Zawrzyjmy układ z KGB. Pominiesz tę informację w Wiedniu,
a oni pozwolą po cichu naprawić reaktory.
Układ z KGB. I to ja jestem naiwna?
Wezmą na cel twoją rodzinę i przyjaciół.
Masz okazję powiedzieć to światu.
- Gdybym ja ją miała... - Ale nie masz!
Znałem dzielniejszych od ciebie.
Mieli okazję i nie zrobili nic,
bo gdy stawką jest życie twoje i twoich bliskich,
zasady moralne tracą znaczenie. Przestajesz je mieć.
Pragniesz tylko jednego: by cię nie zastrzelili.
Znasz nazwisko Wasilij Ignatienko?
Nie.
Był strażakiem. Zmarł dwa tygodnie po awarii.
Sprawdziłam, co z wdową.
Urodziła. Dziewczynkę.
Dziecko żyło cztery godziny.
Powiedzieli, że promieniowanie zabiłoby matkę, ale pochłonął je płód.
Jej dziecko.
Żyjemy w kraju, w którym dzieci muszą umierać, by ratować matki.
Do czorta z twoim układem!
Do czorta z naszym życiem.
Ktoś musi zacząć mówić prawdę.
Gratuluję, towarzysze.
Jesteście ostatnimi z 3828 pracujących tu ludzi.
Zadanie wykonaliście wzorowo!
Życzę wam zdrowia i długiego życia.
Każdy z was otrzymuje premię: 800 rubli.
- Dziękuję. - W służbie ZSRR.
REŻYSERIA
SCENARIUSZ
WYSTĄPILI
ZDJĘCIA
MUZYKA
Wersja polska na zlecenie HBO Start International Polska
Tekst: Karolina Bober